Bệnh sỏi thận: Triệu chứng, phân loại, điều trị và các phương pháp mổ sỏi thận

Sỏi thận là căn bệnh khá phổ biến ở nước ta.Nếu bệnh không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây ra rất nhiều biến chứng nguy hiểm khác. Vậy bệnh sỏi thận là gì? Có mấy loại sỏi thận? Chúng ta cùng tìm hiểu ở bài viết bên dưới nhé! 

1. Sỏi thận là gì?

Sỏi thận là kết quả của việc các chất hòa tan có trong nước tiểu bị kết tủa lại và lâu ngày tích tụ thành sỏi.

Sỏi có thể được hình thành ở nhiều vị trí khác nhau trong hệ tiết niệu như bàng quang (sỏi bàng quang), niệu quản (sỏi niệu quản), thận… Sỏi thận có nhiều loại khác nhau, nhưng hay gặp nhất vẫn là sỏi canxi (chiếm khoảng 80 – 90% số ca sỏi tiết niệu). Ngoài ra, những loại ít gặp hơn là sỏi cystin và sỏi acid uric.

soi-than

Sỏi thận gây nhiều đau đớn cho người bệnh

2. Triệu chứng sỏi thận

có tới 30% dân số trên thế giới bị sỏi thận, nhũng chỉ có ½ trong số đó có những triệu chứng rõ rệt. Mặc dù không gây ra triệu chứng đau đớn nào nhưng chúng vẫn gây hại cho hệ tiết niệu như: làm nghẽn dòng nước tiểu, gây nhiễm trùng đường tiết niệu…

Những viên sỏi này khi bị rơi xuống niệu quản và kẹt ở đó, thì các triệu chứng gây đau đớn mới xuất hiện nhiều, đặc biệt là những cơn đau quặn thận, cơn đau sẽ di chuyển dần từ hông lưng (mạn sườn) tới bụng dưới và cuối cùng lan tới bìu. Một vài triệu chứng đi kèm, gồm có:

  • Đau lưng, đùi, bẹn, cơ quan sinh dục;
  • Tiểu ra máu;
  • Buồn nôn và nôn mửa;
  • Ớn lạnh;
  • Sốt;
  • Cơn đau quặn thận thường xuyên;
  • Đi tiểu gấp;
  • Tiểu không hết
  • Đổ mồ hôi.

Có thể có một số triệu chứng khác không được đề cập ở đây, bạn nên tới gặp bác sĩ để được tư vấn khi có bất kỳ dấu hiệu lạ nào của cơ thể.

3. Nguyên nhân gây sỏi thận

Bệnh sỏi thận có rất nhiều nguyên nhân gây ra, nhưng chủ yếu những viên sỏi được hình thành do những nguyên nhân sau:

  • Chế độ ăn uống không hợp lý: Nhất là đối với những người có thói quen ăn mặn, chế độ ăn nhiều dầu mỡ khiến cho tăng thể tích tuần hoàn, điều này khiến các khoáng chất được lọc qua thận nhiều hơn, làm cho nguy cơ bị sỏi thận tăng lên nhiều lần
  • Nhịn tiểu: Do nhịn tiểu quá lâu, nên nước tiểu ứ đọng trong thận và bàng quan trong một thời gian dài, giúp cho các khoáng chất có cơ hội lắng đọng, tạo thành sạn thận và sỏi thận.
  • Thói quen uống ít nước: Khi cơ thể không được cung cấp đầy đủ nước, không đủ thận thực hiện lọc và đào thải các chất khoáng dư thừa ra bên ngoài, lúc này nước tiểu sẽ bị cô đặc, chính điều này khiến cho các chất khoáng trong nước tiểu dễ dàng kết tinh tạo ra sỏi trong thận.
  • Sử dụng thuốc tùy tiện: Việc tự ý sử dụng thuốc bừa bãi không theo liều lượng, không theo chỉ dẫn của bác sĩ, dược sĩ sẽ có tỉ lệ cao dẫn tới sỏi thận. Nhất là những loại thuốc bổ sung Vitamin C, thuốc kháng sinh: Cephalosporin, Penicillin…
  • Mất ngủ kéo dài: Mô thận là những tế bào rất đặc biệt, chúng sẽ tự tái tạo khi chúng ta chìm vào giấc ngủ. Nếu không ngủ đủ giấc, nhất là những người bị mất ngủ kéo dài thì điều này sẽ không thể xảy ra và có thể dẫn tới bệnh sỏi thận ngoài ý muốn.
  • Nhịn ăn sáng: Dịch mật được tiết ra trong quá trình tiêu hóa. Khi ngủ, túi mật sẽ tự động sản sinh ra mật để chuẩn bị cho việc tiêu hóa buổi sáng, nhưng nếu bạn không ăn sáng, mật sẽ tích tụ quá nhiều trong túi mật và đường ruột, dẫn tới sỏi thận là điều dễ hiểu.
soi-than-1

Có nhiều nguyên nhân dẫn bệnh sỏi thận

4. Có mấy loại sỏi thận?

Sỏi thận được phân loại dựa theo cấu tạo thành phần, ở đây sẽ liệt kê 6 loại sỏi thận thường gặp nhất là: sỏi canxi, oxalat, phosphat, acid uric, struvit, cystin

Mỗi loại sỏi thận lại có nguyên nhân hình thành, cũng như phương pháp chữa trị khác nhau, bao gồm: 

4.1. Sỏi canxi

Là loại sỏi phổ biến nhất, sỏi canxi hình thành bởi tình trạng nước tiểu quá bão hòa muối và canxi, do hấp thụ quá nhiều canxi từ ruột khiến ống thận tăng tái hấp thụ canxi. Những nguyên nhân chính khiến nồng độ canxi tăng trong nước tiểu là:

  • Cường tuyến giáp cận giáp.
  • Gãy xương lớn.
  • Dùng nhiều Vitamin D và Corticoid.
  • Di căn của ung thư qua xương, khiến xương bị phá hủy

Trừ những nguyên nhân trên, còn có một số ca sỏi thận do nồng độ canxi trong nước tiểu tăng mà không rõ nguyên nhân (chiếm khoảng 40-50% số ca).

4.2. Sỏi oxalate

Là loại sỏi phổ biến ở các nước nhiệt đới, điển hình là Việt Nam. Khi mà nước tiểu bão hòa oxalate, nguyên nhân chính là do chế độ ăn có quá nhiều oxalate, những phân tử này sẽ đi hoa hệ tiêu hóa, sau đó được đưa ra qua đường bài tiết nước tiểu. Khi oxalate đi qua ruột, chúng có thể kết hợp với canxi trong nước tiểu để được hòa tan dễ hơn để đào thoát. Nhưng khi có quá nhiều oxalate trong thận thì rất dễ dẫn đến bệnh sỏi thận (oxalate calci)

4.3. Sỏi phosphat

Những viên sỏi phosphat thường là loại amoni-magné-phosphat. Những viên sỏi này thường có kích thước lớn và sắc nhọn như san hô, có cản quang. Sỏi phosphat hình thành do kết quả của sự nhiễm trùng hệ tiết niệu, phần lớn là do vi khuẩn proteus.

4.4. Sỏi acid uric

Tuy hiếm gặp hơn, nhưng sỏi acid uric lại gây nhiều biến chứng nguy hiểm. Nguyên nhân chính gây ra loại sỏi thận này là sự tăng nồng độ uric ở trong máu người bệnh. Ngoài việc lắng đọng bởi các tổ chức sụn, túi nhầy và da cơ thì nồng độ uric tại thận cũng tăng cao. Việc lắng đọng uric ở thận sẽ hình thành sỏi uric, thường gặp nhất ở những bệnh nhân gout (hệ quả của rối loạn chuyển hóa acid nucleic). 

soi-than-2

Có nhiều loại sỏi thận khác nhau

Một vài nguyên nhân làm tăng chuyển hóa purine có thể kể đến như là:

  • Sử dụng nhiều thức ăn có chứa chất purine như nội tạng động vật, thịt cá khô, nấm.
  • Bệnh gout.
  • Sử dụng thuốc hóa trị

Lưu ý rằng acid uric dễ tan trong môi trường kiềm và dễ kết tinh trong môi trường acid, khi độ pH nước tiểu dưới 6. Theo đó, nước tiểu bị toan hóa là môi trường thuận lợi tạo sỏi.

4.5. Sỏi struvit

Là loại sỏi được hình thành do đường tiết niệu bị nhiễm khuẩn một thời gian dài. Các vi khuẩn sẽ giải phóng men urease, loại men này sẽ phân giải ure thành amoniac, khiến nước tiểu bị kiềm hóa sau đó giảm hòa tan struvit, đó chính là nguyên nhân dẫn tới sỏi struvit trong thận.

4.6. Sỏi cystin

Là loại sỏi ít gặp nhất, được hình thành do cystin bị đào thải quá nhiều thông qua thận, nhưng lại ít bị hòa tan cùng nước tiểu cho nên dễ bị lắng đọng. Sỏi cystin thường là do rối loạn vận chuyển tái hấp thu cystin bẩm sinh trong ống thận và niêm mạc ruột. Các bệnh viện ở nước ta ghi nhận rất nhiều ca sỏi cystin này.

5. Bệnh sỏi thận có nguy hiểm không?

Nếu như sỏi thận có kích thước nhỏ thì sẽ dễ dàng được đẩy ra ngoài qua đường tiểu. Còn những trường hợp sỏi lớn hơn, thì không thể đào thoát, bị giữ lại trong thận và chúng sẽ dần dần lớn lên theo thời gian. Khi di chuyển, sỏi sẽ gây ra đau đớn và tổn thương cho thận, niệu quản và bàng quang, điển hình là những cơn đau quặn thận, đau lưng và tiểu ra máu…

Những khó chịu do sỏi thận gây ra không dừng lại ở những cơn đau dữ dội, nó còn gây ra rất nhiều biến chứng khó lường khác khiến người bệnh gặp nguy nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời và đúng cách. Bởi vậy mà sỏi thận có nguy hiểm hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.

6. Phương pháp mổ điều trị sỏi thận tận gốc

Đối với những viên sỏi nhỏ, có kích thước < 7mm và không có biến chứng ở hệ tiết niệu, thì có thể sử dụng các phương pháp nội khoa, ví dụ như: Sử dụng thuốc, chế độ ăn uống hợp lí, bổ sung nước, chăm chỉ vận động, ăn uống đúng giờ…

Còn những trường hợp sỏi thận > 10mm: Sử dụng các biện pháp ngoại khoa. Ngày nay, phẫu thuật mổ mở trên thế giới, nhất là ở những quốc gia phát triển y tế ít sử dụng hơn do phương pháp mổ khá là nhiều biến chứng nguy hiểm. Còn ở nước ta, phương pháp này vẫn được sử dụng rộng rãi, bởi bệnh nhân khi tới gặp bác sĩ thì đã ở giai đoạn nặng và có nhiều biến chứng ở hệ tiết niệu rồi.

soi-than-4

Sỏi thận có nhiều hình dạng và sác cạnh

Những phương pháp điều trị sỏi thận 7mm, 10mm, 20mm hiệu quả và ít biến chứng nhất sau khi phẫu thuật, không gây đau đớn, có thể kể đến:

6.1. Tán sỏi ngoài cơ thể

Đây là biện pháp điều trị sỏi thận rất hiệu quả mà lại ít gây đau đớn nhất, thời gian hồi phục cũng rất nhanh. Thời gian trong viện chỉ khoảng 1 tới 2 ngày mà thôi

Phương pháp tán sỏi ngoài da thường được áp dụng cho những viên sỏi thận <15mm, cách này sẽ sử dụng một dạng sóng xung kích để làm vỡ vụn những viên sỏi lớn để chúng có thể dễ dàng thoát ra ngoài qua đường nước tiểu. Tỉ lệ hết sỏi khá cao, lên tới 55-85% số ca.

6.2. Nội soi niệu quản

Nội soi niệu quản là phương pháp lấy sỏi thận và niệu quản rất tốt, vì nó thường không để lại sẹo, thời gian phục hồi và nằm viện chỉ khoảng 1 ngày mà thôi.

Phương thức thực hiện: Sử dụng ống soi niệu quản siêu nhỏ, luồn qua lỗ tiểu, đi lên niệu quản rồi tiếp cận với viên sỏi sau đó sử dụng laser bắn vỡ viên sỏi, những mảnh sỏi này sẽ được hút ra ngoài thông qua ống sỏi niệu quản này. Cuối cùng, một ông thông mềm dẻo sẽ được đặt vào hệ tiết niệu với 2 đầu ống cuộn tròn ở bể thận và bàng quang sẽ được rút ra sau 2 tuần thực hiện.

6.3. Nội soi tán sỏi qua da chuẩn thức (Standart PCNL)

Là phương pháp có hiệu quả rất cao, hạn chế được tình trạng xâm lấn nguy hiểm. Phương pháp này có thể được sử dụng thay thế hoàn toàn cho những phương pháp mổ mở đối với tất cả các loại sỏi có kích thước > 25mm, nhất là đối với sỏi “san hô” nhọn và sắc. Bệnh nhân cũng sẽ được gây mê toàn thân, phương pháp này ít tổn thương nhất đến thận, ít đau đớn, vết sẹo mổ nhỏ (<1cm), thời gian nằm viện cũng ngắn.

6.4. Mổ nội soi tán sỏi qua da tối thiểu (Mini PCNL)

Phương pháp nội soi tán sỏi qua da tối thiểu cũng đã được ứng dụng thành công ở nước ta vào tháng 10/2012. Đối với cách chữa sỏi thận này, người bệnh sẽ hạn chế được các tình trạng chảy máu, ít bị chảy máu, ít bị tổn thương đến thận, thời gian nằm viện trong khoảng 1 tới 2 ngày..

Phương pháp này rất hiệu quả đối với những trường hợp sỏi thận lớn từ 15 – 25 mm, đã soi niệu quản hoặc tán sỏi nhưng thất bại.

soi-than-3

Tùy thuộc loại sỏi và vị trí sỏi lại có những phương pháp điều trị khác nhau

6.5. Cách chữa bệnh sỏi thận tại nhà

Chữa sỏi thận tại nhà chỉ dành cho những trường hợp sỏi còn nhỏ, khoảng 1mm, 2mm 3mm đến 1cm. Những viên nhỏ sẽ dễ bị đánh tan hơn, các cách chữa trị thương dùng là:

  • Sử dụng rau ngò gai
  • Dùng rau ngổ để làm tan sỏi thận
  • Cách trị sỏi thận dân gian bằng quả dứa
  • Chữa sỏi thận bằng đu đủ xanh
  • Chuối hột được sử dụng nhiều nhất trong điều trị sỏi thận tại nhà.

7. Phòng ngừa sỏi thận như thế nào?

Không sử dụng vitamin C bừa bãi: Uống bổ sung vitamin C hằng ngày trong một khoảng thời gian dài sẽ dẫn tới thừa vitamin C, khiến cho việc hấp thụ canxi từ ruột tăng lên, làm canxi trong máu cũng tăng làm tỉ lệ mắc sỏi thận tăng cao, nhất là đối với nam giới.

Uống nhiều nước: Việc bổ sung đầy đủ nước cho cơ thể sẽ giúp ngăn ngừa được sự hình của sỏi thận. Cơ thể được cung cấp đủ nước cũng sẽ giúp việc lọc thận, lọc gan được tốt hơn, giảm đáng kể sự tích tụ các chất thải và khoáng chất gây hại cho hệ tiết niệu.

Bổ sung thực phẩm giàu canxi: Do sỏi canxi là loại sỏi thận phổ biến nên nhiều người vẫn nghĩ rằng ăn nhiều canxi sẽ dẫn tới sỏi thận. Điều này rất là sai, bởi chế độ ăn quá thiếu canxi sẽ làm tăng nguy cơ mắc sỏi thận và loãng xương. Tuy vậy, chúng tôi không khuyên các bạn bổ sung canxi một cách thái quá và sai cách, nó cũng sẽ góp phần hình thài sỏi thận đấy nhé.

Chế độ ăn ít muối: Với chế độ ăn ít muối, bạn có thể giảm được lượng oxalate ở trong nước tiểu, vì thế mà tỉ lệ hình thành sỏi oxalate trong thận giảm đi rất nhiều. Sử dụng khoảng 2.500mg muối/người/ngày là mức độ hợp lí cho cơ thể mà không gây hại.

Sử dụng thảo dược: Bạn có thể sử dụng nhiều loại thảo dược như kim tiền thảo.. để thanh lọc thận và cơ thể.

Ăn ít các thực phẩm chứa nhiều oxalat: Là nguyên nhân chính gây sỏi oxalate nên việc hạn chế hấp thu oxalate là điều cần thiết. Để làm được điều đó, bạn cần hạn chế là loại nước uống như soda, trà đặc, dâu tây, cà phê, khoai lang, củ dền, các loại hạt… vì chúng chứa nhiều oxalate.

Hạn chế ăn nội tạng và đạm động vật: Những loại thực phẩm này có chứa rất nhiều purin, là những chất tự nhiên chuyển hóa hoặc có thể phân hủy thành axit uric, loại axit này tăng cao sẽ hình thành sỏi trong thận.

Hy vọng những chia sẻ về bệnh sỏi thận ở bài viết giúp ích được cho các bạn trong quá trình điều trị và phòng ngừa bệnh. Mọi câu hỏi và góp ý vui lòng để lại dưới phần bình luận. Xin chào và hẹn gặp lại các bạn ở những bài viết sau. Thận ái và quyết thắng.

Author: Bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết Niệu

Khoa Thận tiết niệu kế thừa nền y học cổ truyền của các bậc tiền bối phối hợp nhuần nhuyễn nền y học hiện đại điều trị thành công một số mặt bệnh về thận như suy thận, thận yếu, rối loạn cương dương, yếu sinh lý, rối loạn xuất tinh, vô sinh nam, rối loạn tiểu tiện.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *